Unlock

Photographer:  Anke Schütz







 

Rosebud

Citizen Kane

(1941)

 

Director: Orson Welles

 

 

 



1850

Bookworm

Painter: Carl Spitzweg

Rotunda/2

شما فکر می کنید بنایی که در تصویر زیر می بینید چه کاربری دارد؟

در کمتر بنایی می شود چنین ماهرانه حس حرکت را ایجاد کرد به نحوی که شاید فکر کردن به کاربری آن کمی به تعویق بیافتد. به راحتی می شود جذب عظمت فرو رفتن دو گنبد شد و دائم به نتیجه ی این مسیر فرو لغزیدن فکر کرد. به نظر می آید پوسته ی بیرونی بنا عمدا چنان معمولی در نظر گرفته شده که حدس اینکه داخل ساختمان چه خبر است مشکل تر شود. می تواند کتابخانه باشد، یا موزه یا دانشکده...اما موقعیتِ آن دو گنبد اجازه نمی دهد حدسیات مان رنگ قطعیت به خود بگیرد.

این بنا، یک آدیتوریوم است. به دلیل عملکرد نمایشی که این نوع بنا دارد قاعدتا باید شمایلی سمبلیک داشته باشد اما در برابر آفریده های این معمار، قواعد و اصول، جایی دور از انتظار ما پرسه می زنند. حقیقت این است که نگاه گذرا بر بنا، به فهم حرفی که در پس ظاهر سرد آن نهفته است کمکی نمی کند.

ظاهرا Imre Makovecz  طبیعت انسان را به خوبی می شناسد. او می داند که چگونه با طراحی هایش حس کنجکاوی فرد را قوت بخشد. اگر تلاش هنرمندان بر این باشد که اثر هنریشان را با خلق و ترکیب سمبل ها،جاودانه کنند، Imre Makovecz  ترجیح می دهد با به بازی گرفتن کهنه سمبل ها، تصویری ناپایدار اما تاثیرگذار ارائه دهد به گونه ای که بخواهید برای حفظ کردن آن در خاطرتان، بارها نظاره گرش باشید. همانند مونالیزای داوینچی که تمام جاودانگی اش در آن نگاه غریب و لبخندی است که حتی مارسل دوشان نتوانسته متزلزل اش کند.

آدیتوریوم به شکلی طراحی شده که وجه پشتی بنا،یعنی در حقیقت محل ورود نوازندگان و مجریان، گیراتر و زیباتر از هر وجه دیگرش باشد،حتی ورودی اصلی،که اساساً در بناهایی با کاربری نمایشی،بسیار چشمگیر و پذیرا طراحی می شود،به شکلی تعمدی، ظاهری سرد و بی تفاوت دارد.

به پایان رسیدن ساخت برلینر فیلارمونی در سال 1963، آغازگر ارتباطی نو میان موسیقی و مخاطبش شد. علاوه بر آنکه ظاهر بنا،نه مانند دیگر سالن های کنسرت، فاخر و گویی دور از دسترس،بلکه صمیمی و متواضع طراحی شده بود،همچنین در داخل بنا،ارتفاع کم سن به نسبت کف سالن و چرخش ردیف تماشاگران به دور سن، باعث می شد نوازندگان نه در جایگاهی بالاتر از مخاطبانشان، بلکه در میان مردم قرار بگیرند. هنگامی که تماشاگر بر صندلی اش می نشست، با تمام وجود پیامی جدید و دلچسب را درک می کرد: همه نشسته گرداگرد مرکزی که موسیقی از آن می تراوید و از طریق بهترین نوازندگان، میان قلب ها منتشر می شد. بی فاصله، بی آنکه فخرفروشی کند.

اهمیتی که Imre Makovecz در این بنا، به ورودی مخصوص اجراکنندگان می دهد،دست کمی از زیر سوال بردن اصول طراحی سالن برلینر فیلارمونی توسط هانس شارون ندارد. در میان سالن های چند منظوره،سالن های تئاتر و اپرا،سالن های کنسرت و ... نمونه های کمی را می توانیم بیابیم که در آن ها به همان میزان که به ورودی اصلی،بها داده اند به ورودی اجراکنندگان هم پرداخته باشند،اجراکنندگان،کسانی که به یمن حضورشان،اجتماعی زیر سقف آن سالن،شکل می گیرد،کسانی که حرفی برای گفتن دارند... Imre Makovecz اولویت هایش را خودش تعریف می کند،برای چیزهایی احترام قائل است که ما به آن ها توجه چندانی نداریم و دوست دارد که این احترام را به بهترین شکل به نمایش بگذارد. او در مواردی که دارای اهمیت تلقی می شوند،چندان تابع عرف نیست و همین باعث می شود تا حداقل کمی، مخاطب در مورد اولویت هایش دچار تردید شود.

حالا نگاهی به داخل بنا بی اندازیم.

اینجا، محل اجتماع تماشاگران است،درست پس از ورودی اصلی نه چندان خاص بنا، مخاطب خود را در برابر ردیفی از درختان سنگی می یابد.اما به چه دلیل؟ آیا تنها زیبایی بخشیدن به فضا، برای معمار مطرح بوده و یا شاید او اینجا نیز،در حال به نمایش گذاشتن شعبده ای دیگر است؟ شاید باید وارد سالن شویم تا پی به چرایی حضور این درختان ببریم.

حضور درختان،شیب جایگاه تماشاگران را توجیه می کند. در واقع، معمار به زیباترین شکل، ستایشی خالصانه و به شدت ملموس از طبیعت ارائه می دهد: درختان سنگی، سَنبل های عظیم و در عین حال بی پیرایه از طبیعت هستند و اگر مخاطب می تواند بر روی این صندلی ها بنشیند و بر سن اشراف داشته باشد، به خاطر قدرتی است که در انبوه شاخ و برگ آن ها موج می زند. قدرتی که گنبد اصلی را کج کرده و در پی آن با کج شدن اجتناب ناپذیر گنبد دیگر، محصول، ظاهر یکتا و عجیب معماری بنا است. همچنین، در داخل، زیبایی چشمگیر سالن،از پس رنگ گرم پوسته ی چوبی ایست که بر سرتاسر پیکره ی سالن منتشر می شود و به فضا، صمیمیت و در عین حال شکوه می بخشد.

فضاهایی که نیاز است تا یک آدیتوریوم را تعریف کند و همچنین سلسله مراتبی که باید رعایت شود تا در نهایت، نتیجه، معقول و قابل پذیرش باشد،یک فرصت استثنایی در اختیار معمار قرار داده است.اینکه بتواند کنترل فرآیند درک اثر را در اختیار بگیرد،به گونه ای که در آخر،یک برداشت کلی به معنای متعارف حاصل نشود و آنچه که پس از خروج از بنا در ذهن ماندگار می شود،جزئیاتی باشد که در کنار هم قرار گرفتن شان، پیامی ویژه و نامتعارف را برساند،پیامی که قابل بیان نباشد!

* تقریبا دو سال پیش،هنگامی که در آرشیوم در حال جستجوی مطلبی خاص بودم،متوجه ی مجموعه ای از کارهای Imre Makovecz شدم که خیلی پیش از آن، برای نوشتن مطلبی بر آنها کنار گذاشته بودم. انقدر شگفت زده شده بودم که بخواهم متنی بر آن مجموعه کارهای بی نظیر بنویسم اما گرفتاری های نامنتظره، امر نوشتن را به تاخیر انداخت. تا اینکه پس از مدت طولانی و پیدا کردن وقت، دوباره به سراغش رفتم.

وقتی در ویکیپدیا، برای بیشتر آشنا شدن با معمار جستجو می کردم متوجه شدم که درست چند روز پیش از بازگشت مجددم به نوشتن، Imre Makovecz ، این معمار بی نظیر فوت کرده است! برای مدت ها، پی بردن به این مسئله، مانع می شد تا مطلب را تکمیل کنم. خواسته ام این بود که مطلبی بنویسم در خور عظمت و یگانگی کارهای Imre Makovecz ، اما هیچ واژه ای ، هیچ جمله ای برایم دلچسب نبود و راضی ام نمی کرد.

درآخر تصمیم گرفتم تسلیم شکوه و زیبایی ای شوم که خاص معماری او است و تنها شیفتگی ام را نشان دهم؛ همانند شاگردی که می داند هرگز تبحر استادش را نخواهد یافت و هرگز توان بیان درک و دریافتش را تمام و کمال، از آثار او نخواهد داشت.

انتخاب اثری ویژه بین کارهای معمار، ساده نبود. در دو بنایی که معرفی شد، نمونه ی کوچکی از نبوغ Imre Makovecz دیده می شود که در متن به توضیح آن پرداخته ام. امیدوارم که این مطلب، مخاطبش را تشویق کند تا بیشتر با آثار این معمارِ حقیقتا خلاق آشنا شود.

آشنایی بیشتر؟

Rotunda/1

قضاوت یا خوانش. این دو پیامدهایی هستند که همواره به شکلی اجتناب ناپذیر، درست پس از خلق یک اثر هنری رخ می دهند. بهترین اتفاقی که برای یک اثر هنری می تواند رخ دهد این است که مورد خوانش قرار گیرد و نه قضاوت. هر چقدر که فعل خوانش مستقل از پیش فرض های مخاطب رخ می دهد، امر قضاوت از میان متن کهنه ی دانستگی ها، بر برداشتی صحیح از اثر سایه می اندازد و این هدفی نیست که برای تجسم یافتن الهامات هنرمند تعریف شده باشد.

قضاوت همواره با فعل مقایسه همراه است، بنابراین ناهمخوانی برداشت های مخاطب با آنچه که پیام حقیقی اثر هنری است زمانی آغاز می شود که خوب یا بد بودنی را برایش تعریف کنیم، ناپخته یا حرفه ای بودنی را برایش تعریف کنیم و در نهایت با صفتی خاص، کادری تنگ برایش بسازیم و اگر سرچشمه ی پیدایش ایده های نو را نه در ذهنیات هنرمند که در گستره ای غیرقابل دسترس ِهوشیارانه، فرا تر از خودآگاهی اش بدانیم، ناگزیر باید بپذیریم که امکان قضاوت اثر، توسط خود هنرمند نیز وجود دارد و صادقانه باید بگوییم که این برخوردی بسیار معمولی و عامی دربرابر امر خاص آفرینش است.

خوانش اما همواره از ساختار آرمانگرایانه ی قضاوت به دور است، به دنبال در حد کمال رساندن کیفیت خلق اثر هنری نیست، بلکه هر آفریده ی هنرمند را در جایگاه مخصوص به خودش می بیند. در امر خوانش، مخاطب اجازه می دهد که تحت تاثیر اثر هنری قرار بگیرد، بی هیچ مقاومتی، بی هیچ برداشتی، درست همانند وقتی که برای بار اول پدیده ای نو را مشاهد می کند، اجازه می دهد در برابر خاموشی ذهنیاتش، حقیقت پنهان در اثر حرفش را بزند.

Imre Makovecz  جزو آن دسته از معمارانی است که از یک چیز با خبر است و آن واقعیت انکارناپذیر وجود همان دو پیامد است که می توانند از مخاطب، گوشی مشتاق حرف های نو بسازند و یا او را به چشمی بسته در برابر گستره های کشف نشده تبدیل کنند. چیزی که آثار معماری او را خاص می کند هدفی است که سهل ترین واکنش مخاطبش یعنی امر قضاوت را نشانه گرفته است: تلنگر زدن به ساختار محکم دانسته ها.

برای کسانی که با کارهایImre Makovecz  آشنایی ندارند، دیدن تصویر بالا، چه برداشتی را در بر دارد؟ این حدس که شاید در حال تماشای یک کلیسا هستیم؟ نمادها که چنین می گویند، آن صلیب طلایی، آن برج ها، آن در بزرگ...اما، این بنا، غرفه ی مجارستان در اکسپوی 1992 اسپانیا ست... البته یک غرفه در اکسپو، طبیعتاً مکانی ست که شما را با ویژگی های شاخص یک کشور آشنا می کند...این مشخصه ی بارز اکسپوهاست، قرار است به اطلاعات افراد نسبت به کشورهای مختلف افزوده شود. اما عاملی که باعث می شود در برابر این غرفه، دریافت اطلاعات به کندی صورت بگیرد این است که به بنا زیر سایه ی نام عملکردی نگاه می کنیم که برگرفته از دریافت های پیشین ماست. به خودمان می گوییم که معمار غرفه، یک کلیسا را معرف کشورش دانسته بنابراین طول می کشد تا متوجه شویم پیکر اصلی بنا، برای اشاره ای زیرکانه به مرسوم بودن ماهیگیری در مجارستان، قایقی وارونه است و جزئیاتی دارد که در هیچ کلیسایی مورد استفاده قرار نمی گیرد. همین که شناخته شدن بنا، با خروجی آرام از پس هاله ی ابهامات رخ می دهد، می تواند شگردی عالی باشد برای بالا بردن سطح کنجکاوی بازدیدکنندگان تا جایی که تصمیم سفر به آن کشور را بگیرند.

Photographer: Bruno Barbey

حالا اگر مخاطب فکر کند که ساختاری که در برابر است را درک کرده وقتی وارد بنا شود تجدید نظر خواهد کرد، آنچه که فضای داخل بنا را می سازد قابل تصور نیست،چراکه در پس ذهن برای بنایی که شبیه به کلیساست فضای داخلی کلیسایی تصور می شود. اینجا، شما به جشنی بصری دعوت شده اید که نقطه ی اوجش، یک شعبده بازی شگفت انگیز است! معمار، با تردستی مجموعه ای از سمبل ها را به نمایش می گذارد که در پس آن، اتفاق دیگری انتظار شما را می کشد، نه معنای سمبل ها و تعاریف معمول، بلکه فضایی تهی شده از هرگونه معنا.

مخاطب در پس زمینه ای از رنگ های سرد، میان سطوح یک دست و شیشه ای، معلق در فضایی از انعکاس های رازآلود و یخ زده می ماند. معمار در معرفی کشورش صادق است، سرشار از شیفتگی در برابر ظاهر بی نظیر بنا، ناگهان وارد فضایی می شوید که ملاقاتی ست بی پرده با آنچه که طبیعت قالب مجارستان را تعریف می کند.

تضاد بی نظیری که میان ظاهر بنا و فضای داخلی اش وجود دارد به مخاطب فرصت می دهد تا با پیش داوری هایش مواجه شود، فرصتی یگانه که در آن، ناخودآگاه، بی اعتبار بودن امر پیش داوری بر تن ذهنیات ترک می اندازد.

اما واقعیت این است که دریافت های انسان از جهانی که در آن می زیید، دائما در دایره ای از تاخت و تازهای به ظاهر غیرقابل توقف ذهن و برهه هایی کوتاه و بعضا نامحسوس از سکوت عمیق، در حال چرخش است و باید چنین باشد. ایده آلیستی نگاه کردن به عملکرد ذهن، اینکه ذهن باید تسلیم همیشگی سکوت باشد، تنها امکان شکل گیری دریافت های درست را سخت می کند. حقیقت این است که تعادلی ست میان دل مشغولی های بی فایده و خاموشی های درونی، هرکدام به بهبود دیگری کمک می کند. 

ادامه دارد...



La Maison

Photographer:  Laurent Chehere

.

+G

احتمالا وقتی ساخت خانه ی N در سال 2008 به پایان رسید، تا چند ماه یا نهایتا یک سال بعد مورد توجه و شگفتی مخاطبانش در نقاط دیگر جهان بوده است، پروژه ی کوچکی با درجه ی اهمیت نه چندان زیاد که اطلاع رسانی در موردش به چند سایت محدود شده...

اما نکته اینجاست: چالشی که این « ابتکار » برای همسایگانش ایجاد می کند همیشگی ست. خانه در بافتی نسبتا قدیمی، در شهر Oita ژاپن ساخته شده و در یک کلام بی توجه به همه چیز است. نه تسلیم شرایط اقلیمی ست و نه ظاهرا حریم خصوصی، برایش ارزش دارد. بنا از سه مکعب مستطیل تو در تو ساخته شده: خانه در حقیقت، فضای داخل و بین دو مکعب کوچک تر است و فضای بین خانه و مکعب بزرگتر، حکم نوعی حیاط خلوت را دارد.

وجود پنجره ها و دریچه ها ی بزرگ، امکان تلاقی نگاه یک عابر با نگاه فردی که داخل خانه نشسته را به راحتی میسر می کند. در مقابل، چیزی که اینجا مهر «خصوصی » پایش می توان زد فضای سبز است. درخت هایی که پوسته ی بیرونی، اجازه ی دیده شدنشان را آسان نمی کند.

چالش، فرصتی ست که معمار این بنا ایجاد کرده برای رویارویی دو نسل : نسل قدیم معتقد به مرزبندی و پرده پوشی است. درون، در لفاف کلمه ی «خفا» شکل می گیرد و به پنجره های مات، ساییده می شود.
نسل دیگر اما خودش را فریاد می زند. واژه ی «آسودگی» برایش تعریف دیگری دارد، نمی تواند آن را در چهاردیواری های تنگ و تاریک بیابد. در نتیجه، خط چین میان درون و بیرون را نقطه چین کرده است.

اینکه افرادی در خانه ی N زندگی کنند، به تنه ی ذهنیت ساکنان قدیمی محله، نسبت به روش زندگی کردن تَرَک می اندازد. در معماری این بنا چیزی هست که نمی شود نادیده گرفت: حس «اعتماد» از طریق پنجره ها و دریچه ها، به بیرون جاری می شود: کسی به خود اجازه نمی دهد پای آن دریچه ها بایستد و به داخل خانه نگاهی بیاندازد، احترام به مرزهای خصوصی، امری نیست که با این معماری غریب زیر سوال برود. خوشبینی معمار به موفق بودن طرحش، قطعیت سپیدی دیوارها را دارد که اینچنین لایه لایه فضای خصوصی را به فضای عمومی نزدیک کرده است.

برای همسایگان این خانه،انتخاب بین پافشاری بر اصول قدیمی یا پذیرای قواعد نسل جدید شدن، کنکاشی ست که تنها زمان نتیجه اش را مشخص می کند. احتمالا نسل قدیم دوست دارد شاهد روزی باشد که لااقل دریچه های آن مکعب مستطیل بزرگ، با شیشه های مات پوشانده شود. شاید هم اتفاق دیگری بیافتد : یک روز پیرمردی که در همسایگی خانه ی N زندگی می کند از نوه اش بخواهد تا برایش در یک شبکه ی اجتماعی، صفحه باز کند!

Architects: Sou Fujimoto Architects
Design Year: 2006-2007
Construction Year: 2007-2008
Site Area: 236,57 sqm
Constructed Area: 150,57 sqm
Photographer: Iwan Baan

يك روز

آفتاب چهره از پنجره بر داشت
اتاق بي حوصله را چرخ زد
هوا را نوشت:
دوستت دارم.

پنكه ادامه داد.
اتاق خنديد و او هم.

عبور، ماه شد
وقتي آفتاب، چهره از پنجره برداشت.

پلاژ مردگان شاد
آذر كياني

88

دلگرمم به شاخه هاي تردي كه جوانه زده اند و شكوفه داده اند

آمدن روزهاي نو بر شما مبارك

اميدوارم هميشه از هواي تازه سرشار باشيد

باشنده

BaLdomeRo FernAndeZ

* بر شهر كهن چه گذشت؟

این تصویر، حجمی بی شکل را در کادر خود جای داده که نمی شود گفت از میان بافت شهر فراز یافته یا در میان آن فرو نشسته است. موزه ی هنر گرتس ، توده ای است با پوسته ی هوشمند، که روح فرهنگ و ایده های جدید هنری را در تار و پود محیطی که در/بر آن واقع است منتشر می سازد. یک فضای نمایشگاهی که بزرگی اش بر اهمیت آثار هنرمندان تاکید دارد، اما با وجود این تاکید بر اندیشه های نو و امکان جمع بستن آن ها در بعد مکانی واحد، خود، ماهیتی ناسازه با عملکردش دارد.

در فرآیند درک چیستی ساختار این بنا، ظهور واژه ی "نامفهوم" امری است عادی، چراکه معماری این نمایشگاه، در گستره ای نا معین به نام اکنونیت شکل گرفته، گستره ای که از شناخته شده ها و عرف های معطوف به گذشته، تهی است. ذهن به مدد وجود پیش زمینه هایش در درک حجمی که با آن رو به رو است، عاجز می ماند و به سکوت و تماشای صرف پناه می برد، نهایت تلاش ذهن برای فهم این اثر هنری، ربط دادن اش به شکلی حشره وار و خلاصه شده است. در حالی که هسته ی اصلی طرح این بنا، در کرانه ی ناشناخته هایی به وجود رسیده که در "همین حالا" پرسه می زنند و پنهان اند.

نمی گوییم این بنا به آینده اشاره دارد، زیرا معماری، به سبب موجودیتش، به امری موجود اشاره دارد، و "اکنون"، واحد زمان همواره موجود است. بر خلاف آن جهانی که ما در "حالا" برای خود می سازیم، که ترکیبی است ناموزون و اغراق آمیز از پندار باقی مانده از زمان سپری شده و وهم دست و پا گیر زمان دست نیافته، واژه ی "حالا" واژه ای است مستقل از گذشته و آینده، خالی از پندار و وهم، سراسر دریافتی است غیر قابل وصف از رابطه ی میان وجود و موجود در واحد زمان. واژه ایست در گستره ای بی انتها که ناتوانی ما در پذیرش بی کرانگی، برایش حد و مرز تعریف می کند.

اثر هنری که از بستر اکنون بر می خیزد، زمانی واژه ی "متفاوت" را با خود حمل می کند که تفکر آفریننده اش، فراسوی آگاهی جمعی و تاریخی، هماهنگ با "حال"، شکل گیرد. نتیجه ی گرایش به اکنونیت ، فردیت و تجردی است که ماهیت اثر را تعریف می کند، غیریت و دیگر بودنی است که نمی تواند در کنار هویت پس زمینه اش، بنشیند.
مغایرتی که در معماری این بنا موج می زند، سبب می شود تا معنایی جدید برای ماهیت بافتی که در آن قرار گرفته شکل بگیرد. در واقع دیگربودن بنا، محرکی است ذهنی برای دیگرگونه دیدن شهر، دوباره دیدن آن از نوعی دیگر.

معماری این بنا با اینکه از اساس در صدد یکی شدن با محیط پیرامونش نبوده اما سازشگر است و این سازش از پی تمهیداتی بر می خیزد که همان فردیتش را می سازد.حجم بنا از کنار زوایای ساختمانی که در کنارش قرار دارد، به نرمی می گذرد، ارتفاع چشمگیری از خط آسمان شهر نمی گیرد، انعکاس تصویر ساختمان های اطراف بر سطح پوسته ی بیرونی اش نوعی هماهنگی با محیط را تعریف می کند و بر بامش نورگیرهایی تعبیه شده که فرم آن ها به نوعی پیروی از شکل دودکش هایی است که بر فراز بام های قدیمی قرار دارد.
با این همه، این انطباق همواره در هاله ای از تعلیق و ناپایداری رخ می دهد و این عدم ثبات، برای دریافت مخاطب از بنا، فعلی را تعریف می کند که دائما میان بودن و شدن در حال نوسان است. تغییر و دگرگونی میان معماری کهن و معماری آینده ی شهر، وعده ایست که معماری خاص بنا در هر لحظه به ذهن مخاطب می دهد بی آنکه به شکلی بنیادین به آن عمل کند.در حقیقت دریافت مخاطب از بنا، تصویری است متحرک و متغیر که به سختی امکان واقعی بودنش را می شود تایید کرد.

موزه ی هنر گرتس، با وجود تاکیدی که بر فردیتش دارد،فضایی است برای گردهمایی آثار هنری. در واقع خالق این بنا برای اشاره به همه ی آن چیزهایی که هست، دست به آفرینش اثری زده که ماهیتی متضاد با "هست" ها دارد. با این وجود هویت فردی این فضا، از درون خودش و به واسطه ی نمایش نگاه هنرمندان و در بیرون به واسطه ی کیفیتی که بافت شهر دارد، شکل می گیرد و معنا می یابد و در عوض صفت "نوگرایی" را به شهر و هنرمندانش هدیه می دهد.

----------------------------------------------

* چاپ شده در شماره ي شش مجله ي «مهندسي زيرساخت ها»

از ديار عروسك ها

يك پنجره براي ديدن
يك پنجره براي شنيدن
يك پنجره كه مثل حلقه ي چاهي
در انتهاي خود به قلب زمين مي رسد
و باز مي شود به سوي وسعت اين مهرباني مكرر آبي رنگ
يك پنجره كه دستهاي كوچك تنهايي را
از بخشش شبانه ي عطر ستاره هاي كريم
سرشار مي كند.
و مي شود از آنجا
خورشيد را به غربت گل هاي شمعداني مهمان كرد.
يك پنجره براي من كافي است.
...


بخشي از شعر "پنجره"
فروغ فرخ زاد

میان اصوات

Goepel & Warnecke

کریسمس مبارک

.

.

.

برف را پنهان نمی کنم، نیازی نیست

بهار انجام می شود

.

.

.

از "صبح برف بود"

کتاب منتخبات

احمد رضا احمدی

...

صبح صادق ندمد تا شب یلدا نرود

سعدی